Risk değerlendirmesi nasıl yapılır?

Risk değerlendirme ekibini kur

Ekip; işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcileri ve destek elemanlarından oluşur. Ekibin işyerindeki tüm bölümleri temsil etmesi gerekir — üretim bilinen bir alan olsa da depo, bakım ve idari birimler unutulur.

Dikkat: Ekip listesi, ad-soyad ve unvanlarıyla birlikte raporun ekinde imzalı olarak yer almalıdır.

Bilgi ve belgeleri topla

Sahaya çıkmadan önce masadaki resmi netleştir:

• İşyeri krokisi, kat planları, iş akış şemaları
• Makine-ekipman envanteri ve kullanma kılavuzları
• Kimyasal listesi ve güvenlik bilgi formları (GBF)
• Geçmiş iş kazası, meslek hastalığı ve ramak kala kayıtları
• Önceki ortam ölçüm ve sağlık gözetimi sonuçları
• Çalışan sayısı, vardiya düzeni, hassas gruplar

Tehlikeleri tespit et

Bölüm bölüm sahayı gez ve işi yapan çalışanla konuş. Tehlike kaynaklarını gruplayarak ilerle: fiziksel (gürültü, titreşim, termal), kimyasal, biyolojik, ergonomik, psikososyal, elektrik, yangın-patlama, yüksekte çalışma, elle taşıma, iş ekipmanı.

Dikkat: Rutin dışı işleri atlamak en sık yapılan hatadır: bakım, temizlik, arıza müdahalesi, devreye alma ve vardiya devri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Riskleri analiz et ve puanla

Bir yöntem seç ve tüm işyerinde aynı yöntemi kullan. Yaygın olanlar:

• L Tipi 5×5 Matris — Risk = Olasılık × Şiddet (en yüksek 25)
• Fine-Kinney — Olasılık × Frekans × Şiddet; maruziyet sıklığını da hesaba katar
• HTEA (FMEA) — süreç ve ekipman odaklı, ayrıntılı analiz

Her tehlike için mevcut tedbirleri de dikkate alarak skoru hesapla ve kabul edilebilirlik sınırını belirle.

Kontrol tedbirlerini belirle

Tedbirleri risk kontrol hiyerarşisine göre sırala: ortadan kaldırma → ikame → mühendislik kontrolleri → idari kontroller → KKD. Her tedbire bir sorumlu ve bir termin tarihi ata.

Dikkat: “KKD verilecek” tek başına bir tedbir değildir. Önce toplu korunmayı tüketmeden KKD’ye inmek, denetimde ilk sorgulanan noktalardan biridir.

Raporu hazırla ve imzalat

Rapor asgari olarak şunları içerir:

• İşyeri unvanı, adresi, SGK sicil no ve tehlike sınıfı
• Hazırlayanların ad, unvan ve imzaları
• Hazırlanma tarihi ve geçerlilik süresi
• Tespit edilen tehlikeler ve risk analiz yöntemi
• Düzeltici faaliyetler, sorumlular ve terminler

Uygula, izle ve yenile

Termin planını takip et; tamamlanan maddeleri kanıtıyla (fotoğraf, fatura, tutanak) kapat. Yenileme süresi çok tehlikeli 2, tehlikeli 4, az tehlikeli 6 yıl’dır.

Süre dolmasa da şu hâllerde yenilenir: işyerinin taşınması, üretim yöntemi veya ekipman değişikliği, iş kazası, meslek hastalığı, ramak kala olayı, ölçüm sonuçlarının gerektirmesi.